KAÇ TÜR ONARIM UYGULAMASI VARDIR?
Taşınmaz kültür varlıklarının onarımları, yapının gerektirdiği müdahale biçimlerine göre sınıflandırılır. Ülkemizde mevcut uygulamada üç değişik tür müdahale öngörülmektedir. Bu müdahalelerin tanımları Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından aşağıdaki şekilde yapılmıştır:
- Bakım: Sadece yapının yaşamını sürdürmeyi amaçlayan tasarımda, malzemede, yapısal öğelerde ve mimaride değişiklik gerektirmeyen müdahalelerdir. Görüldüğü gibi bakım en az müdahale gerektiren, yerel olanaklarla gerçekleşebilecek bir dizi uygulamayı içerir.
- Basit Onarım: Yapının bozulan ya da eksilen bölümlerinin aynı malzeme ve biçimle değiştirilmesine olanak sağlayan bir müdahale türüdür.
- Esaslı Onarım: Yapıda ciddi önlemler alınmasını gerektiren, rölöve-restitüsyon-restorasyon projelerine dayalı bir uygulamadır.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yasasının bazı maddelerini değiştiren 5226 sayılı yasa 57. Maddede yapılan bir değişiklikle daha önce yasada olmayan "3194 sayılı imar Kanununun 21. maddesi kapsamına giren ruhsata tabii olmayan tadilat ve tamiratlar" tanımını getirmiş ve bu tür müdahaleleri "derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve imar yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkiIemeyen müdahaleler" olarak tanımlamıştır.
Görüldüğü gibi Yüksek Kurulun ilke kararında yer alan bakım ve basit onarım müdahaleleri ile imar yasasında yer alan tamirat ve tadilat müdahaleleri arasında özde bir fark bulunmamaktadır. Kültür varlığı yapıda tadilat ve tamiratlar bünyesinde KUDEB kurulmuş idarelerin izin ve denetiminde gerçekleştirileceği için, bu müdahalelerin neler olduğunun ayrıntıya kavuşturulması gerekmektedir.
BAKIM KAPSAMINA GiREN VE GiRMEYEN MÜDAHALELER NELERDiR?
Kültür varlığı yapılarda bakım uygulaması kapsamında hangi müdahalelerin yapılamayacağı, hangi müdahalelerin yapılabileceğine ilişkin bazı bilgiler Yüksek Kurulun ilke kararındaki anlatımlar da göz önünde tutularak aşağıda açıklanmaya çalışılacaktır.
Bakım Kapsamına Girmeyen Müdahaleler :
- Kültür varlığı yapının mimari özelliklerinden plan şeması ve cephelerinde değişiklik yapılmayacak, herhangi yeni bir öğe yani duvar, pencere ya da kapı gibi eklenmeyecek ya da yapıda var olan bu tür mimari öğeler çıkartılmayacaktır.
- Kullanılan özgün malzemeler (ahşap, kerpiç, taş vb.) değiştirilmeyecektir.
- Yapının taşıyıcı elemanlarında (dikmeler, kirişler vb.) değişiklik yapılmayacaktır.
- Kapı, pencere, dolap, saçak, gusulhane vb. mimari öğeler değiştirilmeyecektir.
Bakım Kapsamına Giren Müdahaleler :
Bakımın herhangi bir kapsamlı müdahaleyi gerektirmeyen. herhangi bir yapı malzemesinin ya da elemanının değişmesi yerine. yerinde yapılacak basit müdahalelerle yapının sorunlarının çözülebileceği düşünüldüğünde şu müdahalelerin yapılabileceği görülmektedir.
- Yapının Nem Almamasını Sağlayan Önlemler
- Boya ve Badanaların Yenilenmesi
- Niteliğini Yitirmiş Kapı ve Pencere Gibi Elemanların Sağlamlaştırılması
BASiT ONARIM KAPSAMINA GiREN VE GiRMEYEN MÜDAHALELER NELERDiR?
Basit Onarım Kapsamına Girmeyen Müdahaleler :
Bu tanımda geçen sözcükler ayrıntılandırıldığında şu müdahalelerin yapılamayacağı görülmektedir:
- Yapının plan şemasında ve cephelerinde değişiklik yapılmayacaktır. Herhangi bir yeni duvar, pencere ya da kapı gibi elemanlar eklenmeyecek ya da çıkartılmayacaktır.
- Kullanılan özgün malzemeler (ahşap, kerpiç, taş vb.) değiştirilmeyecektir.
"Bakım" bölümünde bu başlık altında açıklanan hususlar basit onarım için de geçerlidir.
Basit Onarım Kapsamına Giren Müdahaleler :
- Duvarların bozulmuş bölümleri aynı malzeme ve teknik kullanılarak yenilenebilir.
- Kapı, pencere, döşeme, tavan ve çatıların niteliğini ve taşıma gücünü yitirmiş olan bölümleri yine aynı boyut ve biçimde ahşap kullanılarak yenilenebilir.
- İç ve dış sıvaların ve badanaların bozulmuş olan bölümleri aynı renk ve malzeme kullanılarak yenilenebilir.
- Sıhhi tesisat ve elektrik tesisatı çağdaş gereçler kullanılarak değiştirilebilir.
ESASLI ONARIM NEDiR?
Esaslı onarımlarda, kültür varlığı yapı için hazırlanacak koruma/onarım projeleri (rölöve, restitüsyon, restorasyon projeleri) ve diğer belgeler, Koruma Bölge Kuruluna sunulur. Koruma Bölge Kurulunun onayladığı proje ve koşullarda uygulama gerçekleştirilir. Uygulamalara ilişkin denetleme, Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş, izin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliğe göre yapılır.
Kaynak;
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması ve Yerel Yönetimler El Kitabı